The Conservatory (Saint-Denis)

In de film The Conservatory (Saint-Denis) kijk je naar jonge handen die geduldig proberen om Beethovens ‘Ode aan de Vreugde’ voor de allereerste keer te spelen. De melodie, afkomstig uit het laatste deel van Beethovens Negende symfonie, werd in 1985, na een uitgebreid debat, uitgeroepen tot de officiële hymne van de Europese Unie. Die keuze paste binnen een bredere inspanning om een gedeelde Europese identiteit te versterken en een gevoel van eenheid onder de lidstaten te bevorderen. De compositie, Beethovens laatste en meest gevierde symfonie, was oorspronkelijk gebaseerd op een gedicht van Friedrich Schiller waarin menselijke verbondenheid, vriendschap en vrede worden bezongen.

Sinds zijn ontstaan zijn er aan de ‘Ode aan de Vreugde’ verschillende betekenissen toegekend en is het stuk in allerlei muzikale contexten gebruikt. Het is ingezet als symbool van hoop en solidariteit, maar ook misbruikt voor nationalistische doeleinden. De compositie is vaak een van de eerste stukken die kinderen op de piano leren spelen. Juist dit proces werd in deze film vastgelegd op het conservatorium, dat gevestigd is in de achterstandswijk Saint-Denis. Sinds eind jaren 1970 biedt de instelling jongeren de kans om een instrument te leren. Het conservatorium begon als een sociaal project: een plek waar kinderen uit kwetsbare en agressieve omgevingen via muziek even tot rust konden komen.

De trage, voorzichtige uitvoeringen van de kinderen in de film – vol pauzes, aarzelingen en hernemingen – worden interpretaties op zichzelf. Herhaling wordt een ritueel waardoor de compositie geleidelijk wordt getransformeerd en bezield door de kinderen die haar spelen. In deze context kan je de interpretaties van de kinderen niet enkel beschouwen als een leerproces, maar ook als het vormen en hervormen van een gedeelde culturele ruimte.

De film verkent begrippen als ‘ergens bij horen’ en stelt de vraag wie Europa vandaag de dag vormgeeft en wie de toekomst ervan mag bepalen. Door de gemarginaliseerde gemeenschap in Saint-Denis centraal te stellen, vestigt de film de aandacht op de mensen in de marges van Europese steden, die in het algemene discours zo vaak over het hoofd worden gezien.

Het conservatorium wordt een plek waar Europa niet alleen wordt doorgegeven, maar ook stilletjes opnieuw vorm krijgt: in de handen van de jongeren die er al deel van uitmaken maar vaak onzichtbaar blijven, en van degenen die er pas aankomen.

Tegelijk met Playground is recent werk van Tarik Kiswanson te zien in de tentoonstelling Verweven Landschappen: Kunst in Abdij van Park in Museum PARCUM.